การเดินกับหมาเป็นหนึ่งในกิจกรรมที่พ่อแม่หลายคนกำลังเป็นผู้ประสบภัย ซึ่งเป็นเรื่องที่น่าเสียดายเพราะถ้าหมาเราเดินอย่างเรียบร้อยโดยไม่กระชากสายจูง การเดินจูงหมาในวันอากาศดี ๆ สามารถเป็นหนึ่งในกิจกรรมที่ผ่อนคลายมาก ๆ ได้เลย ซึ่งเราอยากที่จะให้การเดินจูงหมาแบบชิล ๆ เป็นเรื่องที่เป็นไปได้สำหรับทุกบ้าน เลยอยากมาเล่าให้ฟังถึงปัญหาและวิธีการเดินจูงหมาแบบชิล ๆ ครับ
ปัญหาหลักของการจูงหมา
ปัญหาหลัก ๆ ของการจูงหมาคือโลกภายนอกบ้านนั้นเต็มไปด้วยสิ่งที่น่าสนใจสำหรับหมา และทั้งในรูปแบบที่ทำให้เขาอยากจะกระโจนเข้าใส่ และอยากวิ่งหนี เช่น
- เหล่าสัตว์เล็กสัตว์น้อย เช่น กบ กระรอก นก แมลง
- มนุษย์คนอื่น ๆ
- พื้นผิวทางเดินที่ไม่คุ้นเคย
- เศษขยะข้างทาง
- เสียงรถที่ขับผ่าน
- หมาตัวอื่น
สำหรับคนที่มีปัญหาน่าจะเคยรู้สึกว่าเวลาที่หมาเจอกับสิ่งเหล่านี้เขาอาจจะทำเหมือนกับเราไม่มีตัวตนไปเลย หรือไม่ก็ทำเหมือนเราเป็นอุปสรรคที่กีดกันระหว่างเขากับทางที่เขาจะไป ซึ่งสุดท้ายแล้วจะลงเอยด้วยการที่หมากระชากสายจูง (พฤติกรรมไล่ตามแบบเดียวกับการพุ่งใส่จักรยานหรือแมว ก็มีรากเดียวกัน) และทำให้การเดินจูงหมาชิล ๆ ของเราก็พังลง ถึงอย่างนั้นแล้วก็ตาม ปัญหานี้มีทางแก้ครับ
การเดินในสายจูงคือทักษะที่ต้องฝึก
อย่างแรกที่เจ้าของควรทำความเข้าใจก่อนคือหมานั้นไม่เข้าใจการเดินในสายจูงโดยกำเนิดหรือโดยสัญชาตญาณ นั่นหมายถึงว่าเราไม่สามารถคาดหวังให้เขาเดินโดยไม่กระชาก และไม่เห็นสายจูงเป็นอุปสรรคชีวิตได้เองโดยที่เราไม่ฝึก ไม่ว่าเขาจะดูฉลาดขนาดไหนก็ตาม ที่สำคัญคือหมาหลายสายพันธ์มีสัญชาตญาณที่จะดึงสายอยู่แล้วด้วย โดยเฉพาะกลุ่มหมาลากเลื่อน
และการดึงสายจูงไม่ใช่แค่เรื่องน่ารำคาญ — งานวิจัยพบว่าแรงดึงบนปลอกคออาจสร้างแรงกดที่คอสูงพอจะเสี่ยงต่อการบาดเจ็บของหลอดลมและกล้ามเนื้อรอบคอ โดยเฉพาะหมาที่ดึงเป็นประจำ การฝึกให้เดินจูงไม่ดึงจึงเป็นทั้งเรื่องคุณภาพชีวิตของเจ้าของและสุขภาพของหมา
การฝึกเดินในสายจูงอาศัย 3 ทักษะย่อย
การฝึกหมาโดยเฉพาะการเดินในสายจูงนั้นไม่ใช่แค่การฝึกให้เขาเข้าใจว่าเขาไม่ควรกระชาก และอยู่เดินข้าง ๆ เรา เพราะถ้าแค่นั้นสิ่งที่หลายบ้านจะเจอหลังฝึกเสร็จและออกไปเจอโลกภายนอกจริง คือ “หมาทำเป็น แต่ไม่ได้อยากทำ” นั่นทำให้การเดินในสายจูงไม่เวิร์คในชีวิตจริง
สิ่งสำคัญคือการทำให้เขา “อยากจะเดินข้างเราไม่ว่าจะมีอะไรมารบกวนก็ตาม” ซึ่งการทำให้ได้นั้นต้องอาศัยทักษะ 3 ทักษะที่เราควรฝึกก่อนจะเดินจูงหมาชิล ๆ ได้คือ
- Proximity (การอยากใกล้เจ้าของ)
- Disengagement (การเมินสิ่งรอบตัว)
- Calmness (ความใจเย็น)
และทั้ง 3 ทักษะนี้เจ้าของสามารถฝึกได้เองด้วยการเล่นกับเขาได้ครับ
ทักษะที่ 1: Proximity (การอยากใกล้เจ้าของ)
ทักษะที่มักจะขาดและเป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดที่ทำให้การเดินในสายจูงมันยากคือทักษะ Proximity ที่หมายถึงความชอบอยู่ใกล้เจ้าของหมา ในอุดมคติแล้วเราอยากให้หมาอยู่ใกล้เราที่สุดเวลาที่ออกไปข้างนอก เพื่อที่จะดูแลความปลอดภัยให้เขาได้ง่าย ๆ ดังนั้นเป้าหมายคือการฝึกให้หมาชอบที่จะอยู่ใกล้เจ้าของเมื่อออกนอกบ้าน และแน่นอนว่าถ้าหมาเลือกจะอยู่ใกล้เราตลอดเวลาการเดินจูงหมาสายจูงจะไม่ตึงแน่ ๆ และยิ่งถ้าเขาเก่งในเรื่องนี้มาก ๆ ถึงจุดหนึ่งแล้วสายจูงก็เป็นสิ่งที่ไม่จำเป็นอีกต่อไป (แต่ควรใส่อยู่ดีในที่สาธารณะเพื่อความปลอดภัยอื่น ๆ)
ตัวอย่างการเล่นกับหมาเพื่อฝึก Proximity:
เกมง่าย ๆ ที่ทำให้หมาอยากกลับมาหาเจ้าของ ใช้ขนม 2 ระดับความชอบ
- เตรียมขนม 2 ระดับเตรียมอาหาร 2 ชนิดไว้กับตัว — ขนมอันที่เขาชอบมาก และขนมที่เขาชอบปานกลาง
- เช็คความสนใจของหมาก่อนเริ่มควรเช็คว่าหมากำลังสนใจเราอยู่
- โยนขนมปานกลางออกไปเมื่อหมาสนใจเราแล้ว โยนอาหารที่เขาชอบปานกลางออกไปไกล ๆ ตัวเรา ให้หมาวิ่งไปกิน
- ป้อนขนมชั้นดีเมื่อกลับมาเมื่อหมาเดินกลับมาหาเรา ป้อนอาหารที่ชอบมากจากมือเรา
- ทำซ้ำเพื่อสร้างนิสัยโยนอาหารที่ชอบปานกลางออกไปไกล ๆ และเมื่อเขากลับมาป้อนอาหารที่ชอบมากจากมือ
- เพิ่มความยากตามลำดับเริ่มต้นจากเล่นในบ้านเมื่อหมาคล่องแล้ว ขยับไปเป็นหน้าบ้าน ต่อด้วยนอกบ้าน และที่นอกสถานที่ ตามลำดับความยาก
นี่เป็นตัวอย่างหนึ่งในการเล่นกับหมาเพื่อช่วยเรื่องนี้ได้ จุดประสงค์ของการเล่นแบบนี้คือให้เขารู้สึกว่าการอยู่ใกล้เราเป็นเรื่องดี เปิดทางให้หมาชอบที่จะอยู่ใกล้เราเวลาออกนอกบ้าน และเดินจูงหมาได้ ๆ ง่าย และยังทำให้การเรียกกลับมาหาเราง่ายขึ้นด้วย
ทักษะที่ 2: Disengagement (การเมินสิ่งรอบตัว)
การที่หมาสามารถเมินสิ่งรอบตัวได้ นั้นเป็นเรื่องที่ดีสำหรับทั้งเจ้าของและหมาในขณะที่เราดูแลหมาได้ง่ายขึ้นในระหว่างที่อยู่ข้างนอก หมาเองก็สามารถที่จะจัดการกับความเครียดของเขาได้ดีขึ้นเช่นกัน และหัวใจสำคัญคือการที่หมารู้ว่าหลาย ๆ อย่างที่เกิดขึ้นรอบตัวนั้นไม่เกี่ยวกับเขา และการเดินต่อไปหรือไม่สนใจคือตัวเลือกที่ดีที่สุด และแน่นอนว่าเมื่อเขาไม่สนใจสิ่งรอบตัวเขาก็จะไม่มีความต้องการที่จะอยากกระชากเราไปทางที่มีกบ กระรอก หมาตัวอื่น หรือใบไม้ปลิว
ตัวอย่างการเล่นกับหมาเพื่อฝึก Disengagement:
เริ่มจากของเล่นในบ้าน วางขนมข้าง ๆ ของล่อ แล้วเดินหนีเมื่อหมามองเรา
- วางของเล่นเป็นสิ่งล่อ
เริ่มจากฝึกในบ้าน เลือก 1 ในของเล่นที่หมาสนใจ เช่น ลูกบอล และวางไว้ที่พื้น
- วางขนมข้าง ๆ ของล่อ
วางขนม 1 ชิ้นไว้ใกล้ ๆ ลูกบอล หมาจะเดินไปกินขนมที่เราวางไว้ และจะมองมาที่เราหลังกินเสร็จเพื่อเช็คว่าเรามีให้อีกไหม
- เดินหนีเมื่อหมามองเรา
ตอนที่เขามองมาให้เดินหนีทันที หมาจะเดินตามเรา
- ให้รางวัลต่อเนื่องเมื่อตามทัน
เมื่อหมาตามเราทันแล้วให้ขนมอย่างต่อเนื่อง 3 ชิ้นขึ้นไป — หมาจะเรียนรู้ว่าเวลาอะไรก็ตามการมองและเดินตามเราคือสิ่งที่ดีที่สุด
- ทำซ้ำให้บ่อย
ยิ่งทำซ้ำหมาจะยิ่งผละจากสิ่งรบกวนเร็วขึ้น
- เพิ่มความยากของสิ่งล่อ
ค่อย ๆ เปลี่ยนเป็นของเล่นชิ้นที่เขาชอบมากขึ้น จนไปถึงการฝึกนอกบ้าน ถ้าหมาไม่สามารถสนใจเราได้แปลว่าเราเลือกของที่ยากเกินไป ให้ลดระดับความน่าสนใจลงและลองใหม่
ทักษะที่ 3: Calmness
อีกหนึ่งอุปสรรค์ของการเดินในสายจูงคือการที่หมาตื่นเต้นง่าย สิ่งแวดล้อมนอกบ้านเต็มไปด้วยความตื่นเต้นนอกเหนือจากการที่หมาควรจะเมินสิ่งเหล่านั้นได้แล้ว พื้นฐานอารมณ์ของหมาก็สำคัญเช่นกัน หมาที่อยู่ในสภาวะสงบใจเย็น ตั้งแต่แรกจะจัดการกับตัวเองได้ง่ายกว่า ในขณะที่หมาที่ออกนอกบ้านด้วยความตื่นเต้นจนเกินไปจะเอาความตื่นเต้นนั้นลงได้ยาก แต่ที่สำคัญคือความเครียดกับความตื่นเต้นนั้นสำหรับหมาแล้วใกล้เคียงกันมากหมาที่ตื่นเต้นจะมาพร้อมกับความกังวล ในการเดินในสายจูง และรวมถึงโดยทั่วไปแล้วหมาที่ใจเย็นเป็นพื้นฐานคือหมาที่จะอารมณ์ดี เครียดยาก และไม่ขี้กลัว และในการฝึกความใจเย็นจุดประสงค์ของเราคือเราอยากให้หมารู้สึกโอเคกับสิ่งใหม่ ๆ ที่เขาจะ และตอบสนองต่อมันอย่างสงบ
ตัวอย่างการเล่นกับหมาเพื่อฝึก Calmness:
ในการฝึกเรื่องนี้กิจกรรมจะเป็นรูปแบบของสิ่งที่เจ้าของต้องทำเรื่อย ๆ มากกว่าเป็นการเล่นเป็นครั้ง ๆ โดยหลักการคือเวลาที่มีอะไรก็ตามเกิดขึ้น ให้เราชมหมา และให้รางวัล ตัวอย่างเช่น
ทุกครั้งที่มีสิ่งเร้าเกิดขึ้นรอบตัว ชมหมาด้วยคำเดิมและให้ขนม ทำเป็นประจำ
- รอจังหวะที่มีสิ่งเร้ามีบางอย่างเกิดขึ้น เช่น เราอยู่ในบ้านแล้วมีคนมากดออด
- ชมหมาด้วยคำประจำชมหมาด้วยคำที่เราใช้ประจำ เช่น u0022เก่งมากu0022
- ให้ขนมตามทันทีให้ขนมกับหมาเป็นรางวัล
- ทำเป็นประจำในทุกสถานการณ์ควรทำเป็นประจำในทุก ๆ ครั้งที่มีสิ่งที่น่าสนใจสำหรับหมาเกิดขึ้นทั้งในบ้านและนอกบ้าน
เมื่อทำเป็นประจำหมาจะเริ่มนิ่งขึ้นเวลามีสิ่งที่เขาไม่คุ้นเคยเกิดขึ้น และหันมามองเราเพื่อหาคำชม และรางวัล ที่เรายังควรให้เขาเรื่อย ๆ ไปตลอด ทริคของการฝึกคือเจ้าของควรที่จะมีพกขนมติดตัวไว้เล็กน้อยตลอดเวลา เพื่อที่จะฝึกเขาได้เรื่อย ๆ
หน้าตาของความสำเร็จคือการที่ไม่ว่าจะมีอะไรเกิดขึ้น แทนที่หมาเราจะรีบตอบสนองด้วยการพุ่งใส่หรือเห่า เขาจะหันมาหาเราก่อนเป็นอันดับแรกแทน นั่นคือหน้าตาของหมาที่ใจเย็นและไม่กังวลต่อสิ่งใหม่ ๆ นั่นทำให้การเดินจูงหมาของเราไม่ต้องลุ้นอีกแล้วว่าจะมีอะไรโผล่มากระตุ้นหมาเราไหม
ด้วยการฝึกหมา 3 ข้อนี้ถ้าทำสำเร็จแล้วนอกเหนือจากการเดินในสายจูงจะเป็นเรื่องง่ายทั้งๆที่เรายังไม่ได้ฝึกวิธีเดินในสายจูงเลยด้วยซ้ำเราอาจจะพบว่าเราไม่ต้องใช้สายจูงเพื่อให้หมาเดินอยู่ข้างเราด้วยซ้ำ เมื่อพร้อมแล้ว ขั้นถัดไปคือการฝึกท่าทางการเดินจูงจริง ที่จะต่อยอดจากทั้ง 3 ทักษะนี้
คำถามที่พบบ่อย
ไม่ใช่ครับ หมาดึงสายจูงเพราะเขาไม่เข้าใจว่าการเดินในสายจูงคืออะไร และเพราะโลกภายนอกบ้านน่าสนใจกว่าเจ้าของในตอนนั้น เป็นทักษะที่ต้องฝึก ไม่ใช่เรื่องนิสัย
ไม่แนะนำครับ งานวิจัยปี 2020 พบว่าแรงดึงบนปลอกคอแบบทั่วไปก็สูงพอจะเสี่ยงต่อการบาดเจ็บของหลอดลมและคออยู่แล้ว ปลอกคอแบบลงโทษเพิ่มความเสี่ยงทั้งทางกายและทางใจ การฝึก Proximity, Disengagement, Calmness ที่ต้นเหตุได้ผลดีกว่าและไม่ทำร้ายหมา
ฝึกได้ตั้งแต่ลูกหมามาอยู่บ้านครับ ทั้ง 3 ทักษะนี้เริ่มได้จากในบ้านโดยไม่ต้องใช้สายจูงด้วยซ้ำ ยิ่งเริ่มเร็วเท่าไหร่ พอออกนอกบ้านจริงยิ่งง่าย
ขึ้นอยู่กับว่าฝึกบ่อยแค่ไหนและหมาเริ่มจากจุดไหน โดยทั่วไปถ้าเล่นทุกวันวันละ 5-10 นาที จะเริ่มเห็นความเปลี่ยนแปลงในบ้านภายใน 1-2 สัปดาห์ แต่การเอาไปใช้นอกบ้านอาจจะใช้เวลา 1-3 เดือน เพราะต้องค่อย ๆ เพิ่มความยากของสิ่งรอบตัว
