หมาดื้อ หรือเราทำเขาเบื่อ ?

โยนของเล่นให้แล้วหมาไม่สนใจ ชวนเล่นด้วยก็เดินหนี ทั้งๆ ที่ก็ดูแลดี ให้ขนมก็กิน แต่ไม่รู้ทำไมหมาถึงไม่ค่อยอยากเล่นด้วย 

ปัญหาอาจะนี้ไม่ใช่หมาไม่รัก แต่เป็นการที่เราอาจยังไม่ได้ทำให้ตัวเองให้เป็นสิ่งที่น่าสนใจสำหรับหมาจริง ๆ

ทำไมหมาถึงไม่อยากเล่นกับเรา

ในโลกของหมา ทุกกิจกรรมมีมูลค่าของมันเอง และสมองหมาคำนวณมูลค่านั้นตลอดเวลาโดยไม่รู้ตัว

การเล่นกับหมาตัวอื่น การดมสำรวจสิ่งใหม่ การนอนพักในมุมที่ชอบ สิ่งเหล่านี้ให้รางวัลในตัวเอง สมองหลั่งโดพามีนทันทีที่ทำ ไม่ต้องรอให้ใครมาให้รางวัล เราในฐานะเจ้าของก็เป็นหนึ่งในตัวเลือกนั้น และถ้าการอยู่กับเรายังไม่สนุกเท่า หมาก็จะเลือกทำอย่างอื่น

งานวิจัยของ Wolfram Schultz พบว่าโดพามีนไม่ได้หลั่งตอนที่ ได้รับ รางวัล มันหลั่งตอนที่ คาดว่าจะได้รับ และยิ่งไม่รู้แน่ว่าจะได้หรือเปล่า โดพามีนก็ยิ่งหลั่งมากขึ้น นั่นคือเหตุผลที่ของเล่นชิ้นเดิมที่เล่นทุกวัน น่าสนใจน้อยลงเรื่อยๆ แต่เพื่อนหมาตัวใหม่ที่ไม่รู้ว่าจะเล่นยังไง น่าสนใจมากกว่ามาก

ถ้าการอยู่กับเราคาดเดาได้ — เรียกแล้วสั่ง สั่งแล้วให้ขนมชนิดเดิม เสร็จแล้วก็จบ — หมาก็รู้ว่าจะเกิดอะไรขึ้น สมองไม่ต้องตื่นเต้น และความอยากมาหาเราก็ค่อยๆ ลดลงเรื่อยๆ ไม่ใช่เพราะหมาไม่รักเรา แต่เพราะเราไม่น่าสนใจสำหรับเขา

สัญญาณที่บอกว่าหมาไม่ค่อยอยากเล่นเรา

• โยนของเล่นให้แล้วหมาไม่สนใจ หรือเล่นครั้งสองครั้งแล้วก็เดินหนีไป
• ช่วงฝึก หมาทำแบบงกๆ ทำพอให้ได้ขนม แต่ไม่ได้ดูสนุก
• เริ่มเล่นด้วยกันได้ แต่ความสนใจหายไปเร็ว ยังไม่ทันสนุกก็เบื่อแล้ว

ฝึกให้หมาโฟกัสไม่แก้ปัญหา

เมื่อมาไม่ค่อยสนใจ ปัญหาไม่ใช่ว่า “ต้องฝึกให้หมามีวินัยมากขึ้น” หรือ “ต้องฝึกให้หมาโฟกัสกับเรา” แต่ถ้าหมาไม่ได้อยากเล่นกับเราตั้งแต่แรก การบังคับให้โฟกัสก็ได้แค่การทำตามคำสั่ง ไม่ใช่ความอยากแท้จริง

ลองนึกภาพว่าเราต้องนั่งทำงานกับคนที่เราไม่ค่อยอยากคุยด้วย เราก็ทำได้ แต่มันต้องใช้แรงตลอดเวลา ไม่มีความสุข และพอมีทางออกเมื่อไหร่ก็ออกเลย หมาก็เหมือนกัน

สิ่งที่เจ้าของอย่างเราต้องการจริงๆ ไม่ใช่การฝึกให้หมา “ทน” มองเราได้นาน ๆ แต่คือการสร้างความอยากให้หมา อยากสนใจเรา นั่นคือสิ่งที่เราเรียกว่า Engagement — ความอยากมีส่วนร่วม ความอยากเล่นด้วย ซึ่งเป็นสิ่งที่สร้างได้ครับ

4 วิธีให้หมาอยากเล่น และอยากฝึกกับเรา

1. ทำตัวเองให้คาดเดาไม่ได้

วิธีที่ง่ายที่สุดในการเพิ่มความสนใจที่หมามีต่อเราคือการทำให้การอยู่กับเราไม่น่าเบื่อ

ลองเปลี่ยนรางวัลให้หลากหลาย บางครั้งเป็นขนมเล็กๆ บางครั้งเป็นขนมชิ้นใหญ่ บางครั้งเป็นของเล่น บางครั้งเป็นการวิ่งด้วยกันสั้นๆ เปลี่ยนลำดับที่ฝึก เปลี่ยนสถานที่ เปลี่ยนเวลา ให้หมาไม่รู้ว่าจะเกิดอะไรขึ้นต่อไป

เหตุผลที่ทำแบบนี้ได้ผลมาจากสิ่งที่เรารู้เรื่องสมอง: ความไม่แน่นอนของรางวัลคือสิ่งที่ทำให้โดพามีนหลั่งสูงที่สุด — ไม่ใช่ขนาดของรางวัล นั่นทำให้หวยเป็นที่นิยมกว่าการฝากเงิน เพราะมันไม่รู้ว่าครั้งต่อไปจะได้หรือเปล่า

งานวิจัยยังพบด้วยว่าการให้รางวัลชนิดเดียวกันซ้ำๆ หมาจะเริ่มเบื่อรางวัลนั้นเร็วขึ้นเรื่อยๆ การสลับประเภทรางวัลภายในและระหว่าง session รักษาความตื่นเต้นได้นานกว่ามาก

2. ใช้สิ่งที่หมาชอบเป็นรางวัล ไม่ใช่แข่งกับมัน

สิ่งที่หมาชอบทำอยู่แล้ว เช่น ดมกลิ่น วิ่ง เล่นกับหมาตัวอื่น ไม่ได้เป็นศัตรูของการฝึก มันสามารถกลายเป็นรางวัลที่ทรงพลังที่สุดของเราได้

ถ้าหมาชอบดมสำรวจ ให้จัดเกมซ่อนขนมในบ้านแล้วให้หมาตามหา แล้วเราอยู่ตรงกลางในฐานะคนที่จัด “งาน” นั้นให้ ถ้าหมาชอบวิ่ง ให้เริ่มต้นการวิ่งด้วยกันสั้นๆ อย่างกระทันหัน แล้วหยุด แล้วดูว่าหมาชวนต่อไหม ถ้าหมาชอบลากดึง ให้เล่น tug ด้วยกัน แล้วให้หมาชนะบ้าง

หลักการคือเราต้องเป็นคนที่ทำให้สิ่งสนุกเกิดขึ้น ไม่ใช่แค่คนที่คอยรับหรือจัดการสิ่งที่หมาทำครับ

3. สร้างความอยากเล่นก่อนที่จะขออะไร

นี่คือสิ่งที่หลายคนพลาดที่สุด

ความอยากมีส่วนร่วมของหมาไม่ได้สร้างผ่านการฝึกแบบตึงเครียด มันสร้างจากเวลาดี ๆ ที่ใช้ด้วยกัน เช่น เล่นด้วยกัน สำรวจสิ่งใหม่ด้วยกัน นั่งอยู่ด้วยกันโดยไม่ต้องทำอะไร นั่นทำให้การฝึกผ่านเกมนั้นได้ผลมาก ๆ

เจ้าของที่ปรากฏตัวส่วนใหญ่ในบทบาทของคนที่ “สั่ง” หรือ “แก้พฤติกรรม” จะไม่น่าสนใจในสายตาหมา แต่เจ้าของที่เป็นคนริเริ่มความสนุก ที่นำมาซึ่งสิ่งดีๆ จะน่าสนใจกว่ามาก

ถ้ารู้สึกว่าหมาไม่สนใจเท่าไหร่ ลองสังเกตดูครับว่าในหนึ่งวัน เราทำอะไรกับหมาบ้างนอกจากสั่งให้ทำหรือห้ามเขาทำ

4. หยุดก่อนที่หมาจะอยากหยุด

สิ่งที่ทำลายความสนุกได้เร็วที่สุดคือการฝึกนานเกินไป

เวลาเราฝึกต่อจนหมาเริ่มเบื่อ หรือฝึกต่อจนหมาเดินหนีไปเอง เราไม่ได้แค่เสียครั้งนั้น แต่เราสะสมให้หมาจำว่า “การฝึก= เรื่องน่าเบื่อ” และหมาสามารถจำแบบนี้ได้อีกนานครับ

วิธีที่ถูกต้องคือตรงกันข้าม — หยุดตอนที่หมากำลังสนุก !

เป็นเทคนิคที่ทำให้หมาอยากทำอีก เพราะสมองไม่ได้รับโดพามีนจนชินชา มันยังค้างอยู่ในสภาวะ “อยากได้ต่อ” และครั้งต่อไปที่เห็นของเล่นหรือเห็นเราหยิบขนมขึ้นมา ความตื่นเต้นนั้นก็จะกลับมาเร็วกว่า

ในทางปฏิบัติ ฝึกแต่ละครั้ง ควรอยู่ที่ประมาณ 2–3 นาที แล้วหยุด แต่วันนึงสามารถฝึกได้หลาย ๆ ครั้ง โดยเว้นช่วงพักระหว่างกัน ดีกว่าฝึกยาวต่อเนื่องมากครับ

ทำไมการทำให้การฝึกเป็นเรื่องสนุกถึงสำคัญ

หมาทุกตัวเริ่มต้นด้วยศักยภาพที่จะยุ่งกับเรา แต่ความอยากนั้นต้องได้รับการดูแล ถ้าเราให้แต่คำสั่งโดยไม่เคยให้ความสนุก ความอยากนั้นก็ค่อย ๆ น่าเบื่อลง

แต่ถ้าเราเป็นคนที่ทำให้สิ่งดีๆ เกิดขึ้นในชีวิตหมา — ทั้งในและนอกช่วงฝึก — มูลค่าของเราในสายตาหมาจะเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ และทำให้การฝึกนั้นสนุกขึ้นไม่ใช่แค่สำหรับเขา แต่สำหรับเราด้วยครับ