ทำไมหมาชอบแวะดมไปทั่ว ? ว่าด้วยโลกที่ขับเคลื่อนด้วยจมูกของหมา

พาหมาเดินเล่น 1 ชั่วโมง ได้ไป 100 เมตร ! เวลาที่เราจูงน้องหมาออกไปเดินเล่น เรามักคาดหวังการเดินชิลๆ ไปด้วยกัน แต่ความเป็นจริงคือคุณหมาเอาแต่ก้มหน้าก้มตาดม ทุกซอกทุกมุม ดมทุกต้นหญ้า ดมทุกเสาไฟฟ้า จนบางทีเราก็เริ่มหงุดหงิด กลัวว่าจะไปไม่ถึงจุดหมายสักที

วันนี้จะมาชวนดูกันครับว่าทำไมการดมถึงได้สำคัญสำหรับหมาขนาดนั้น และเราจะต่อรองเรื่องนี้กับเขายังไง

ทำไมการดมถึงสำคัญกับหมา ?

จมูกเขาพิเศษ: เราทุกคนรู้กันดีว่า “จมูก” ของหมาดีกว่าเราหลายเท่ามาก ๆ แต่ที่อาจจะไม่รู้กันคือการที่เขาจมูกดีนั้นหมายความว่ายังไง อย่างแรกเลยคือที่ว่าหลายเท่านั้นหมายถึงประมาณ “10 ล้าน” เท่านะครับ นั่นทำให้หมานอกจากรับรู้ไวแล้ว ยังแยกกลิ่นที่ปนกันออกจากกันได้อย่างชัดเจน เช่น การแยกกลิ่นน้ำหอม ออกจากกลิ่นตัวได้ ทำให้ไม่ว่าวันนี้เจ้าของจะฉีดน้ำหอมไหนมา หมาก็รู้ได้แต่ไกลอยู่ดี

โลกของหมานั้นอยู่ที่จมูก: ในขณะที่มนุษย์เรารับรู้โลกผ่านการมองเห็นเป็นหลัก หมาใช้การดมกลิ่นเป็นประสาทสัมผัสหลักในการสำรวจและทำความเข้าใจสิ่งรอบตัว นึกถึงเวลาที่เราเช็กอีเมล อ่านข่าว หรือไถฟีดโซเชียลมีเดียเพื่อใส่ใจเรื่องราวต่างๆ การดมกลิ่นของน้องหมาก็เปรียบได้กับการทำสิ่งเหล่านั้นครับ ทุกๆ กลิ่นที่เขาดม มันคือข้อมูลมหาศาลที่มนุษย์ไม่สามารถรับรู้ได้ แต่สำหรับหมาแล้วกลิ่นเหล่านี้บอกว่ามีใครหรืออะไรผ่านไปตรงนั้นบ้าง เกิดอะไรขึ้นบ้าง อารมณ์ของสิ่งมีชีวิตอื่นที่ทิ้งร่องรอยไว้ และแม้แต่ปัญหาสุขภาพของตัวนั้น ซึ่งเป็นรายละเอียดที่ social media เรายังทำไม่ได้ด้วยซ้ำ

การดมไม่ใช่”เรื่องเล่น” แต่เป็น “เรื่องใหญ่” ของหมา

การที่เราเห็นหมาก้มๆ เงยๆ ดมพื้น ดมเสา ไม่ได้หมายความว่าเขาแค่กำลัง “อู้” หรือขี้เกียจเดิน แต่จริงๆ แล้วสมองของเขากำลังทำงานอย่างหนัก

• เป็นการกระตุ้นสมองขั้นสุด (Mental Stimulation): การดมและประมวลผลข้อมูลจากกลิ่นต่างๆ เป็นการออกกำลังกายสมองที่ดีมาก ๆ สำหรับหมาครับ มันช่วยให้เขาได้คิด วิเคราะห์ และแก้ปัญหา (เช่น กลิ่นนี้มาจากไหนนะ?) ซึ่งสำคัญไม่แพ้การออกกำลังกายเลยครับ หมาที่ได้ใช้สมองอย่างเหมาะสมมักจะเป็นหมาที่มีความสุขและมีพฤติกรรมที่ดี ไม่เบื่อและทำลายข้าวของ
• ช่วยลดความเครียดและทำให้สงบ: การดมกลิ่นเป็นกิจกรรมที่ช่วยให้น้องหมาหลายตัวรู้สึกผ่อนคลายและสงบลงได้ครับ คล้ายๆ กับเวลาที่เราได้ทำกิจกรรมที่ชอบแล้วรู้สึกสบายใจ การได้สำรวจโลกผ่านกลิ่นช่วยลดความตื่นเต้นหรือความกังวลในสภาพแวดล้อมใหม่ๆ ได้
• เป็นแหล่งข้อมูลและการสื่อสาร: กลิ่นต่างๆ ที่น้องหมาดมเจอ เหมือนเป็น “ข้อความ” ที่หมาตัวอื่นทิ้งไว้ เขาจะรู้ได้ว่าแถวนี้มีหมาตัวเมียเป็นสัดไหม มีหมาเจ้าถิ่นตัวไหนเพิ่งผ่านมา หรือมีอะไรน่าสนใจเกิดขึ้นบ้าง
• เป็นโลกที่เรามองไม่เห็น: โลกมนุษย์นั้นสร้างด้วยภาพในขณะที่โลกของหมานั้นสร้างด้วยกลิ่น หมารับรู้และใช้ประโยชน์จากกลิ่นในแบบที่เราไม่อาจรับรู้ได้ ในพื้นที่เดิม ๆ ที่เราเห็นว่าไม่มีอะไรเป็นพิเศษ หมาอาจจะค้นพบกลิ่นที่ให้ข้อมูลใหม่ที่น่าสนใจมาก ๆ สำหรับเขา
• สัญชาติญาณเอาตัวรอด: แม้ตอนนี้เขาจะอยู่ในโลกที่มนุษย์สร้างขึ้น แต่สมองและจมูกเขาวิวัฒนาการมาใช้ในป่ากลิ่นคือเครื่องมือการหาอาหาร หลบหนีสัตว์ร้าย และสื่อสารกับสิ่งมีชีวิตอื่น ๆ ที่แม้อยู่ในเมืองแล้วจะไม่ได้จำเป็นอีกต่อไป แต่สมองเขาคือสมองเดียวกันกับยุคดึกดำบรรพ์ที่ตั้งค่าไว้ว่าการดมคือเครื่องมือการเอาชีวิตรอดที่สำคัญที่สุดสำหรับเขา

จุดสมดุลย์ระหว่างการแวะดมกับการเดิน

การดมคือการเรียนรู้ การที่เราไม่ให้เขาได้สำรวจอย่างเพียงพอ ก็เท่ากับเรากำลังจำกัดโอกาสในการเรียนรู้และพัฒนาสมองของเขาครับ แต่ก็แน่นอนว่าเราอยากให้น้องหมาได้เดินออกกำลังกายบ้าง หรือบางครั้งเราก็มีธุระที่ต้องไปให้ถึงจุดหมาย การจะปล่อยให้น้องหมาดมทุกอย่างตลอดทางอาจจะไม่ใช่ทางออกที่ดีที่สุดเสมอไป แต่เราก็สามารถหา “จุดสมดุล” ที่ดีสำหรับทั้งเราและหมาได้เช่นกัน:

• จัดเวลาแยกสำหรับ “Sniff Walks” (การเดินดมแบบอิสระ): ลองแบ่งการเดินเล่นออกเป็นสองแบบครับ “Sniff Walks” คือการเดินเล่นที่เป้าหมายหลักคือการให้น้องหมาได้ดมและสำรวจโลกอย่างเต็มที่ ไม่ต้องสนใจเรื่องระยะทางหรือเวลามากนัก อาจจะเลือกเส้นทางที่สงบ ปลอดภัย และมีอะไรให้เขาดมเยอะๆ การเดินแบบนี้สัปดาห์ละ 2-3 ครั้งก็ช่วยเติมเต็มความต้องการของเขาได้มากแล้วครับ
• กำหนดช่วง “Focused Walks” (การเดินแบบมีเป้าหมาย): สำหรับการเดินที่ต้องการให้น้องหมาเดินข้างๆ อย่างมีสมาธิ หรือเมื่อเรามีจุดหมายที่ต้องไป ให้กำหนดเป็นช่วงเวลาที่ชัดเจน อาจจะสั้นกว่า Sniff Walks และในช่วงนี้เราจะเน้นการฝึกเดินอย่างสงบและการจดจ่อที่เราครับ จะให้ดีกว่านั้นคือเมื่อถึงที่หมายแล้วให้เขาเข้าโหมด Sniff Walks อีกครั้งเป็นรางวัลก็ได้
• ใช้การ “ดม” เป็นรางวัล: หลังจากที่น้องหมาเดินตามเราได้ดีสักพัก หรือทำตามที่เราขอ (เช่น นั่งรอข้ามถนน) ให้รางวัลเขาด้วยการ “ปล่อยให้ดม” ในจุดที่เขาสนใจสักครู่ วิธีนี้จะทำให้น้องหมารู้สึกว่าการเดินดีๆ กับเรานั้นคุ้มค่า และการได้ดมคือโบนัสพิเศษ
• สอนสัญญาณ “ไปกัน” (Let’s Go): แทนที่จะกระตุกสายจูง ลองสอนคำสั่งง่ายๆ พร้อมสัญญาณมือที่บอกให้น้องหมารู้ว่า “โอเค ดมพอแล้ว ตอนนี้เราไปกันต่อ” เริ่มฝึกในที่สงบๆ ก่อน เมื่อเขาเริ่มเข้าใจแล้วค่อยๆ นำไปใช้ในการเดินเล่นจริง การให้รางวัลเมื่อเขาเงยหน้าจากกลิ่นแล้วเดินตามเรา จะช่วยให้คำสั่งนี้มีประสิทธิภาพมากขึ้นครับ
• เพิ่มความสนุกระหว่างทาง: เพื่อไม่ให้การเดินเล่นน่าเบื่อ และช่วยดึงความสนใจของน้องหมากลับมาที่เราเป็นระยะ ลองเล่นเกมง่ายๆ สั้นๆ ระหว่างทางดูครับ เช่น ปล่อยขนมลงจากมือให้เขารับ หรือเล่นเกม “มองฉันสิ” (Look at Me) ที่ให้รางวัลเมื่อเขามองมาที่เราด้วยตัวเอง การทำให้การเดินเล่นมีปฏิสัมพันธ์และความสนุก จะช่วยลดความหมกมุ่นกับการดมพื้นเวลาที่เราต้องการเดินแบบโฟกัสได้ครับ
• เข้าใจความแตกต่างของการดม: บางครั้งน้องอาจจะดมกลิ่นบางอย่างนานเป็นพิเศษเพราะมัน “น่าสนใจ” จริงๆ แต่บางครั้งการดมอาจเป็นวิธีที่เขาใช้เพื่อ “หลีกเลี่ยง” การเดินหน้าต่อไป (อาจจะเพราะเจออะไรที่ทำให้ไม่สบายใจ) หรือบางทีก็ดมเพื่อ “ลดความเครียด” ของตัวเอง การสังเกตภาษากายโดยรวมของน้องหมาจะช่วยให้เราเข้าใจได้ดีขึ้นว่าเขากำลังดมเพราะอะไรครับ และจัดการได้ถูกจุด

ประโยชน์ของการปล่อยให้หมาได้ใช้จมูกอย่างเต็มที่

การที่เราเข้าใจและอนุญาตให้น้องหมาได้ใช้ประสาทสัมผัสหลักของเขาอย่างเต็มที่ในการเดินเล่นนั้น มีประโยชน์มากมายเลยครับ:

• สุขภาพจิตดี: ลดความเครียด ความวิตกกังวล และความเบื่อหน่าย หมาที่สุขภาพจิตดีจะมีโอกาสก้าวร้าวน้อย
• หมาสงบลงและผ่อนคลายมากขึ้น: การได้ทำในสิ่งที่สอดคล้องกับธรรมชาติช่วยให้เขาสงบ ลดพฤติกรรมอาละวาด
• ได้ปลดปล่อยพลังงานทางสมอง: ซึ่งสำคัญไม่แพ้พลังงานทางกาย และป้องกันปัญหาหมาเบื่อซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้บ้านพัง
• การเดินเล่นกลายเป็นช่วงเวลาคุณภาพ: สร้างความสุขและความผูกพันที่ดีระหว่างเรากับน้องหมา

บทสรุปการเดินและการดม

การที่หมาของเราชอบดมสำรวจระหว่างเดินเล่นนั้นเป็นพฤติกรรมตามธรรมชาติที่สำคัญมาก ๆ สำหรับเขา ไม่ใช่ ปัญหาหรือ “ความดื้อ” แต่เป็นความต้องการพื้นฐานของหมา การทำความเข้าใจและหาจุดสมดุลระหว่างความต้องการของเรากับหมา จะช่วยให้การเดินเล่นเป็นช่วงเวลาที่มีคุณภาพสำหรับทั้งเราและเขาได้จริง ๆ

หมาที่บ้านเป็นยังไงกันบ้างครับ ? มีอะไรที่ต้องดมให้ได้เวลาออกจากบ้านกันไหม คอมเม้นต์มาได้นะครับ