การฝึกหมานั้นถ้าเรามองแค่ในมุมมองพฤติกรรมอย่างเดียวนั้นการเรียนรู้สามารถสร้างได้ทั้งด้วยการใช้รางวัล และการตีหรือลงโทษด้วยวิธีอื่น แม้ผมจะแนะนำให้ฝึกด้วยการใช้รางวัลอย่างเดียว แต่ก็ไม่แปลกที่จะมีคำถามว่าถ้าการลงโทษนั้นก็สามารถลดพฤติกรรมได้ ทำไมถึงไม่ทำควบคู่กันไปเลย ?
คำถามนี้เป็นคำถามที่ดีมาก วันนี้เลยอยากจะชวนทำความเข้าใจให้ลึกขึ้นจากมุมมองทางวิทยาศาสตร์ครับ ทำไมเราถึงแนะนำให้ใช้แค่รางวัลอย่างเดียวมากกว่าทำควบคู่กัน
🔬 วิทยาศาสตร์กับการฝึกหมาด้วยวิธีการทำร้าย:
ในช่วงหลายปีที่ผ่านมาวิทยาศาสตร์ได้มีการศึกษาเกี่ยวกับผลกระทบด้านพฤติกรรมและสวัสดิภาพหมาจากวิธีการฝึกสุนัขที่ในหลาย ๆ รูปแบบ โดยงานวิจัยจำนวนมากชี้ให้เห็นว่า:
- สุนัขที่ฝึกโดยใช้การทำร้ายร่างกายและจิตใจ (เช่น การกระตุกสายจูงด้วยปลอกคอโซ่หรือหนาม, การใช้ปลอกคอไฟฟ้า, การตี หรือการตะคอกใส่) มีแนวโน้มที่จะมีสวัสดิภาพที่แย่กว่า ทั้งในและนอกบริบทการฝึก เมื่อเทียบกับสุนัขที่ฝึกด้วยรางวัล (อ้างอิง: Cooper et al., 2014; de Castro et al., 2020)
- แม้การลงโทษอาจดูเหมือนได้ผล แต่หลายงานวิจัยแสดงให้เห็นว่า ไม่ได้มีประสิทธิภาพมากกว่า การฝึกด้วยวิธีด้วยรางวัลเพียงอย่างเดียว ตัวอย่างเช่น งานวิจัยเรื่องการหยุดพฤติกรรมการไล่แกะ (Cooper et al., 2014) พบว่าการใช้ปลอกคอไฟฟ้าไม่ได้ทำให้เจ้าของรายงานความสำเร็จสูงกว่ากลุ่มที่ใช้วิธีการให้รางวัลเพียงอย่างเดียวอย่างมีนัยสำคัญ
- สุนัขที่ฝึกด้วยวิธีที่รุนแรงมักแสดงออก พฤติกรรมความเครียด มากกว่า เช่น การหาว การพับหูไปด้านหลัง ทำตัวลีบ หรือพฤติกรรมการหลีกเลี่ยงต่าง ๆ
- ในระยะยาวสุนัขที่เคยผ่านโดนทำร้ายผ่านการฝึก แม้ฝึกควบคู่กับการใช้รางวัลมีแนวโน้มที่จะ (อ้างอิง: Johnson & Wynne, 2024)
- เรียนรู้ทักษะใหม่ ๆ ได้ช้ากว่าหมาที่ฝึกด้วยรางวัลเพียงอย่างเดียว
- มีพฤติกรรม การรับรู้เชิงลบ (Pessimistic Bias) กับสิ่งรอบตัว (ขี้ระแวง)
- เล่นกับเจ้าของน้อยลง และสนุกน้อยลงเวลาที่เล่น
- ทำความคุ้นเคยกับคนใหม่ ๆ ได้ยาก แม้ในสภาพแวดล้อมที่ผ่อนคลาย
- มองเจ้าของน้อยลงระหว่างการฝึก
💡 วิทยาศาสตร์สนับสนุนการฝึกสุนัขเชิงบวก (Positive Reinforcement):
งานวิจัยส่วนใหญ่ชี้ว่าวิธีการฝึกสุนัขด้วยใช้รางวัลนั้น:
- ก่อให้เกิดความเครียดน้อยกว่า
- มีประสิทธิภาพมากกว่า
- มีมนุษยธรรมมากกว่า
- ไม่ส่งผลกระทบทางลบต่อสวัสดิภาพหรือความผูกพันระหว่างคนกับสัตว์ (อ้างอิง: China et al., 2020)
ด้วยเหตุนี้ องค์กรด้านสวัสดิภาพสัตว์และพฤติกรรมสัตว์ชั้นนำทั่วโลก เช่น American Veterinary Society of Animal Behavior (AVSAB) และ Animal Behavior Society (ABS) จึงได้ออกแถลงการณ์สนับสนุนการฝึกสุนัขอย่างมีมนุษยธรรม โดยเน้นการใช้การฝึกด้วยรางวัล และหลีกเลี่ยงการทำร้ายผ่านการฝึก
🐶 ปรับพฤติกรรมหมาอย่างถูกต้องใช้วิธีไหนได้บ้าง ?
วิธีที่ดีที่สุดคือการผสมผสานระหว่าง:
- การใช้รางวัล: คือการให้สิ่งที่สุนัขชอบ (เช่น ขนม คำชม การลูบหัว) ทันทีหลังจาก ที่สุนัขแสดงพฤติกรรมที่เราต้องการ เพื่อเพิ่มโอกาสที่พฤติกรรมนั้นจะเกิดขึ้นอีก
- ตัวอย่าง: ให้ขนมเมื่อสุนัขนั่งแทนที่จะกระโดด, ชมเชยเมื่อสุนัขนอนสงบบนเบาะ
- วิธีนี้สอนให้น้องหมา รู้ว่าควรทำอะไร แทนที่จะพยายามหยุดสิ่งที่ไม่อยากให้ทำ และยังช่วยสร้างความไว้วางใจและความผูกพันที่ดี
- การจัดการสิ่งแวดล้อม (Environmental Management): ช่วยป้องกันไม่ให้สุนัขได้ฝึกฝนพฤติกรรมที่ไม่ต้องการจนเป็นนิสัย และลดสิ่งกระตุ้นที่ทำให้เกิดปัญหา
- ตัวอย่าง: ปิดม่านเพื่อลดการเห่าเมื่อมีคนเดินผ่าน, ใช้รั้วกั้นเด็กเพื่อป้องกันการรื้อถังขยะ
- สำคัญ: ต้องสอนพฤติกรรมที่ต้องการผ่านการฝึกด้วยรางวัลควบคู่ไปกับการจัดการสิ่งแวดล้อมเสมอ เพื่อสุดท้ายเมื่อเขาทำพฤติกรรมที่ถูกต้องจนเป็นนิสัยแล้ว การป้องกันจะเริ่มไม่จำเป็น
สรุป: ทำไมเราถึงไม่ควรใช้การลงโทษควบคู่
จากหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ในปัจจุบันนั้นการใช้ทั้งรางวัลและการลงโทษควบคู่กันไม่ได้มีประสิทธิภาพมากกว่าการใช้แค่รางวัลอย่างเดียว เนื่องจากเป็นการสร้างความเครียดที่ทำให้การเรียนรู้ช้าลงโดยไม่จำเป็นระหว่างการฝึก รวมถึงนอกเหนือจากว่าจะไม่เสริมแล้วยังส่งผลเสียในระยะยาวต่อทั้งการเรียนรู้ ความสัมพันธ์ และสวัสดิภาพหมาโดยไม่จำเป็น การฝึกที่มีประสิทธิภาพนั้นจึงเน้นการใช้รางวัลเพื่อสอนพฤติกรรมที่เราต้องการจนเป็นนิสัย ควบคู่ไปกับจัดการสภาพแวดล้อมเพื่อป้องกันให้หมาทำสิ่งที่เราไม่ต้องการไม่ได้ตั้งแต่แรกและไม่เกิดนิสัยที่ไม่ดีขึ้น
References
China, L., Mills, D. S., & Cooper, J. J. (2020). Efficacy of dog training with and without remote electronic collars vs. a focus on positive reinforcement. Frontiers in Veterinary Science, 7, 547533.
Cooper, J. J., Cracknell, N., Hardiman, J., Wright, H., & Mills, D. (2014). The welfare consequences and efficacy of training pet dogs with remote electronic training collars in comparison to reward based training. PloS one, 9(9), e102722.
de Castro, A. C. V., Fuchs, D., Morello, G. M., Pastur, S., de Sousa, L., & Olsson, I. A. S. (2020). Does training method matter? Evidence for the negative impact of aversive-based methods on companion dog welfare. Plos one, 15(12), e0225023.
Johnson, A. C., & Wynne, C. D. (2024). Training Methods Used by Dog Guardians in the United States: Prevalence, Sources of Information, and Reasons for Use. Animals, 14(9), 1310.