เคยไหมที่ซื้อของเล่นแพง ๆ มาแล้วหมาไม่สนใจ เล่นครั้งเดียวแล้วไม่แตะอีกเลย หรือแค่ดม ๆ และไม่แตะด้วยซ้ำ ปัญหานี้ของเล่นแทะที่มักจะเจอเป็นพิเศษ ซึ่งน่าเสียดายเพราะหมาที่ “ติด” ของเล่นแทะจะลด และป้องกันปัญหาพฤติกรรมกวนไปได้เยอะมาก
ข่าวดีคือแม้ตอนนี้คุณลูกหมาเราจะไม่สนใจของเล่นแทะสักนิดเดียว ก็ไม่ใช่ทางตันครับ เพราะเราสามารถสอนให้เขารู้จักและติดใจการแทะของเล่นแทะได้
ทำไมถึงควรฝึกแทะของเล่น (และปัญหาที่เจ้าของมักเจอ)
ปัญหาที่พบบ่อยของลูกหมาหรือแม้ในหมาโตคือการแทะทำลายของในบ้าน เช่น ผ้าห่ม เฟอร์นิเจอร์ รองเท้า โซฟา เสื้อผ้า พฤติกรรมเหล่านี้โดยธรรมชาติแล้วเป็นกิจกรรมที่หมาใช้ในการจัดการความเครียด (Comforting activity) ซึ่งหมาที่อาจจะออกกำลังกายไม่พอทั้งด้านสมอง หรือร่างกาย หรือหมาที่รู้สึกไม่มั่นใจมักจะทำ คล้ายๆ กับการดูดจุกนมของมนุษย์เด็ก
นอกจากนี้ การที่น้องเคยชินกับการเล่นของเล่นนุ่มนิ่มหรือที่มีเสียงปิ๊บๆ มากเกินไป ก็อาจกระตุ้นให้เขาทำแบบเดียวกันกับของอื่นๆ ในบ้านที่มีลักษณะคล้ายกันได้ เช่น ผ้าห่ม มุมหมอน หรือของใช้ส่วนตัวที่วางอยู่ไม่เป็นที่
อย่างไรก็ตาม การแทะ (Chewing) นั้นจริง ๆ แล้วเป็นพฤติกรรมตามธรรมชาติและมีประโยชน์สำหรับสุนัข อย่างที่เล่าไปข้างต้นคือมันช่วยลดความเบื่อหน่าย เป็นช่องทางให้ได้ระบายพลังงาน และเป็นกิจกรรมที่มีความสงบในตัวเองที่เล่นคนเดียวได้ คล้าย ๆ กับการให้สมุดระบายสีกับเด็กครับ ดังนั้นในการจัดการกับปัญหาหมาแทะข้าวของ เป้าหมายจึงไม่ใช่การห้ามไม่ให้แทะ แต่เป็นการเบี่ยงเบนความสนใจของเขาไปยังสิ่งที่เหมาะสมกว่า นั่นคือ “ของเล่นแทะ” ทน ๆ ที่ออกแบบมาสำหรับสุนัขโดยเฉพาะ
เป้าหมาย: สร้างหมาที่ติดของเล่นแทะ!
เราต้องการให้หมาเราติดใจและรักการแทะของเล่นที่เหมาะสมที่ทน ๆ เช่น Nylabones, Benebones, เขากวาง หรือของเล่นปรในลักษณะเดียวกันนี้ การที่หมาเรียนรู้ที่จะระบายพลังงานหรือความตื่นเต้นไปยังของเล่นแทะเป็นทักษะที่มีประโยชน์มาก เช่น น้องหมาบางตัวที่ถูกฝึกมา เมื่อรู้สึกตื่นเต้นหรือไฮเปอร์มากๆ ก็จะไปหาของเล่นแทะของตัวเองแล้วแทะอย่างเมามันสักพัก หลังจากนั้นก็จะสงบลงได้
แต่ปัญหาของพ่อแม่หลายบ้านต้องเจอคือเมื่อเลือกของเล่นแทะที่ทน ๆ แล้วหมามักจะไม่ชอบ เพราะยิ่งทนยิ่งแทะเข้าน้อย ไม่สะใจ และไม่ค่อยจะมีอะไรออกมา แต่ถ้าจะเลือกแบบไม่ทนก็เป็นอันตรายกับหมาได้เพราะถ้าหลุดเป็นชิ้นใหญ่ให้หมากลืนเข้าไปก็เรื่องใหญ่ ดังนั้นเป้าหมายเราคือฝึกให้เขาชอบของเล่นแทะทน ๆ นี่แหละให้ได้
ในส่วนของการเลือกซื้อของเล่นแทะนั้นผมเคยเขียนไว้แล้ว ตามไปอ่านได้ที่นี่ครับ
โดยมี 5 เทคนิคที่เราแนะนำไปปรับใช้เพื่อให้หมาที่บ้านชอบของเล่นแทะทน ๆ ครับ:
- ใช้ “ของเล่นเปิดทาง” (Gateway Toys)
- อัพเกรดของเล่นแทะ
- การเบี่ยงเบนความสนใจ 2 ขั้นตอน (2-Step Redirecting)
- การฝึกด้วยวิธี Shaping
- ชม ชม ชม แล้วก็ชม! (Praise, Praise, and more Praise)
1. ใช้ “ของเล่นเปิดทาง” (Gateway Toys)
กลยุทธ์แรกคือการใช้ “ของเล่นเปิดทาง” หรือของเล่นที่ไม่ได้ทน และใช้งานได้งาน แต่เราจะใช้เพื่อปูทางไปสู่ของเล่นแทะของจริงที่แข็งและทนทานกว่า ลองหาของเล่นที่หมาเราน่าจะสนใจเป็นพิเศษ แต่ก็มีความทนทานพอสมควร เช่น:
- ของเล่นจำพวก Dental Toy ลักษณะเป็นยางที่มีร่องเยอะ ๆ ให้สามารถบีบยาสีฟันใส่เข้าไปได้ แต่สำหรับเราที่จะเป็นยาสีฟันเราจะใช้เนยถั่ว (สำหรับสุนัข) หรือน้ำผึ้ง (อย่าใช้เยอะ) เข้าไปตามร่องเพื่อกระตุ้นความสนใจและให้เขาใช้เวลากับมันนานขึ้น
- ของเล่นแบบที่ยัดไส้อาหารหรือขนม ก็ถือเป็นตัวช่วยที่ดีเช่นกัน เพราะนอกจากจะช่วยให้อยู่ตามลำพังหรือฝึกอยู่ในกรงได้แล้ว แต่ยังช่วยให้น้องหมาเริ่มสนใจที่จะแทะอะไรสักอย่างอย่างจริงจัง
เพิ่มเติม: ไม่จำเป็นต้องเป็นของเล่นยี่ห้อใดยี่ห้อหนึ่ง แต่ให้มองหาของเล่นในลักษณะนี้ที่หมาเราน่าจะชอบ บางอันอาจจะกัดแล้วมีเสียงด้วยก็ได้ตามแต่หมาเราถนัด พวกนี้แม้ว่ามันอาจจะอยู่ได้ไม่นานก็ไม่เป็นไรครับ เพราะมันไม่ใช่ของเล่นระยะยาว มันเป็นของชั่วคราวที่ทำให้เขา “ติดใจ” การใช้เวลากับของเล่น ในอนาคตของเล่นเบิกทางเหล่านี้จะค่อยๆ ถูกลดบทบาทลงไปเมื่อเขาสนใจของเล่นแทะจริง ๆ แล้ว ระหว่างให้เล่นก็อย่าลืมว่าของเล่นพวกนี้บางอันอาจจะไม่ทนดังนั้นเฝ้าระวังหน่อยจะปลอดภัยกว่า
2. อัพเกรดของเล่นแทะ
เราสามารถทำให้ของเล่นแทะแข็งๆ เช่น Nylabone หรือ Benebone น่าสนใจขึ้นได้ในช่วงแรกที่เขาเริ่มเรียนรู้การแทะของเล่น:
- ใช้ของเล่นแทะแล้ว: ถ้ามีของเล่นแทะที่สุนัขตัวอื่นเคยแทะจนมีร่องมีรอยแล้ว (และทำความสะอาดแล้ว) เป็นโอกาสที่จะเอามาให้หมาตัวใหม่เรียนรู้ที่จะชอบมัน เพราะเวลาที่แทะแล้วจะเกิดซอกเล็กซอกน้อยและผิวสัมผัสที่เปลี่ยนไปซึ่งมักจะน่าดึงดูดกว่าของใหม่ที่เรียบ ๆ
- ทำให้เก๋าเอง: ถ้ามีแต่ของใหม่ เราสามารถทำให้มันเก๋าได้โดยใช้กระดาษทรายหยาบ ตะไบขูดที่ผิวของเล่นเล็กน้อย พวกกลิ่นหอม ๆ ของวัสดุมักจะซ่อนอยู่ใต้ผิวเรียบๆ จากโรงงาน การทำให้ผิวขรุขระขึ้นเล็กน้อยจะช่วยปล่อยกลิ่นและสร้างผิวสัมผัสที่น่าสนใจ
- ใส่รสชาติเล็กน้อย: ทาเนยถั่ว (สำหรับสุนัข) หรือผงชีสสำหรับสุนัขบางๆ เข้าไปตามร่องหรือผิวที่ขรุขระ โดยไม่จำเป็นต้องเยอะ เราใส่แค่ให้มีกลิ่นและรสชาติเย้ายวนให้น้องหมาต้องพยายามเลียและแทะเพื่อจะได้ลิ้มรสมัน ซึ่งหมายความว่าเขาต้อง “แทะ” ของเล่นชิ้นนั้นนั่นเอง
- ชมเชยให้เต็มที่: ในขณะที่เขากำลังแทะของเล่นที่เราอัพเกรดให้นี้ อย่าลืมชมเขาให้เต็มที่ นี่คือการวางเงื่อนไขว่าเขาแทะแล้วได้รับคำชม เขาจะเริ่มมองว่าการแทะเป็นสัญญาณของการได้รับคำชม รวมไปถึงเจ้าของมีความสุขด้วย แรก ๆ เขาอาจจะแทะเอาคำชม แต่ทำบ่อย ๆ เขาก็จะค้นพบว่าการแทะมันสนุกได้ในตัวของมันเองด้วย
3. การเบี่ยงเบนความสนใจ (Two-Step Redirecting)
วิธีนี้สำคัญมากสำหรับเวลาที่หมากำลังแทะของที่เขาไม่ควรแทะ (เช่น รองเท้า, เฟอร์นิเจอร์):
- ขั้นที่ 1: หยุดการแทะสิ่งที่ไม่เหมาะสม (และชมเชยการ “หยุด” นั้น) เมื่อเราเห็นหมากำลังแทะของที่เราไม่อยากให้แทะ อย่างแรกที่ต้องทำคือตั้งสติอย่าเพิ่งโมโห ทำใจเย็น ๆ แล้วหาวิธีทำให้เขาหยุดแทะสิ่งนั้นก่อน (อาจจะบอกให้ “ปล่อย” ถ้าฝึกมาแล้ว หรือเบี่ยงเบนความสนใจด้วยอย่างอื่น) อย่าแย่งของจากเขาโดยตรงเพราะมักจะกลายเป็นเกมส์ชักเย่อที่หมาชอบมาก แต่เราจะเครียดกว่าเดิม เมื่อเขาหยุดหรือปล่อยของชิ้นนั้น ให้ชมเชยเขาทันทีที่ “หยุด” การชมเชยการหยุดพฤติกรรมนั้นสำคัญมาก เพราะเป็นการสร้างการเรียนรู้ว่าการหยุดทำสิ่งนั้นเป็นเรื่องดี และอย่าเพิ่งรีบร้อนยื่นของเล่นใหม่ให้เขาทันที
- ขั้นที่ 2: เสนอทางเลือกใหม่ และชมเชยการเล่นที่ถูกต้อง หลังจากที่เขาหยุดแทะของเดิมและคุณได้ชมเชยการหยุดแล้ว แม้เขาจะหยุดให้แต่ความต้องการแทะเขายังคงอยู่ให้เว้นสักแปปนึงก่อนที่จะเสนอของเล่นแทะให้เขา เพื่อเติมเต็มความต้องการในการแทะ และชมเชยเขาอีกครั้งเมื่อเขาสนใจและเริ่มแทะของเล่นใหม่นั้น นี่คือกระบวนการ 2 ขั้นตอน: 1. ทำให้เขาหยุดแทะของที่ผิด -> ชมพฤติกรรมการหยุด
2. ให้ของเล่นที่เหมาะสม -> ชมพฤติกรรมเล่นของเล่น
ตัวอย่างเช่น ถ้าน้องหมากำลังแทะขาโต๊ะ คุณอาจจะเรียกชื่อเขาเบา ๆ (ไม่เรียกเพื่อดุ) ให้เขาหันมา หรือทำเสียงให้เขาสนใจ พอเขาเงยหน้ามองและหยุดแทะขาโต๊ะก็ชมว่า “เก่งมาก!” แล้ว เว้นสัก 10 วินาทีและยื่นของเล่นแทะให้เขา เมื่อเขาเริ่มแทะของเล่นนั้น ก็ชมใหญ่ ๆ อีกครั้ง
4. การปรับพฤติกรรมแบบ Shaping
ถ้าหมาเรายังดูไม่ค่อยสนใจของเล่นแทะแม้จะลองวิธีข้างต้นแล้ว อาจจะลองใช้การปรับพฤติกรรมแบบ Shaping เข้ามาช่วยได้ โดยหลักการคือการให้รางวัลไปทีละขั้นเล็ก ๆ
- ให้รางวัลกับการสำรวจ: เริ่มจากให้รางวัลเมื่อน้องหมาแค่ เดินเข้าใกล้ หรือมอง
- ให้รางวัลกับปฏิสัมพันธ์: เมื่อเขาสนใจมากขึ้นเช่น การดมของเล่นการเอาจมูกไปดุน หรือเอาหน้าไปแตะของเล่น
- ให้รางวัลเมื่อฟันแตะ: ให้รางวัลเมื่อเขาใช้ฟันเช่น “คาบ” หรือ “ลองกัด” ของเล่นเบาๆ ทำแบบนี้ไปเรื่อยๆ ค่อยๆ เพิ่มเกณฑ์การให้รางวัลให้ใกล้เคียงกับการแทะอย่างจริงจังมากขึ้น
รางวัลไม่ควรจะน่าสนใจมากเกินไปเพื่อให้ไม่ดึงความสนใจเขามาจากของเล่น รางวัลเช่นอาหารเม็ดปกติ หรือคำชมอาจจะเพียงพอ
5. ชมและให้ความสนใจ (Praise and Attention)
นี่คือขั้นตอนที่เจ้าของหลายคนมักจะมองข้าม แต่เวลาที่หมาแทะนั้นแล้วมันคือโอกาสที่มักพลาดไป เพราะพอเขาเริ่มแทะเราก็ดีใจแล้วไปทำธุระอย่างอื่น ผลก็คือหมาไม่ชอบที่จะแทะเพราะการแทะนั้นทำให้เราหายไป ดังนั้นเวลาที่เขาแทะอย่าเพิ่งรีบไปทำอย่างอื่น นั่งชมและใส่ใจเข้าเยอะ ๆ ในช่วงแรกจะดีที่สุด
และเมื่อไหร่ก็ตามที่เราสังเกตว่าเขาเลือกที่จะไปแทะของเล่นเอง (โดยไม่ได้ชวน) ก็สำคัญมากที่เราจะเดินเข้าไปชมเชยเขา บอกให้เขารู้ว่าคุณภูมิใจในตัวเขามากแค่ไหน
สรุป 5 เทคนิคฝึกให้หมาให้ชอบของเล่นแทะ:
- ใช้ของเล่นเปิดทาง เพื่อให้หมาเริ่มสนใจการเล่นกับของเล่นด้วยของเล่นที่หมาเราถนัด
- อัพกรดของเล่น เพื่อเพิ่มความน่าดึงดูดในช่วงแรกด้วยการทำให้เก่า หรือใส่รสชาติเพิ่ม
- ใช้การเบี่ยงเบนความสนใจเมื่อเขาแทะของที่ไม่เหมาะสม (หยุด -> ชม -> ให้ของเล่นแทะ -> ชมอีก)
- ถ้ายังไม่สำเร็จ ลองใช้การปรับพฤติกรรมแบบ Shaping ค่อยๆ ปั้นพฤติกรรมทีละขั้น
- และที่สำคัญที่สุดอย่าลืมชมและใส่ใจเวลาที่เขาเล่นด้วยนะครับ
เราไม่จำเป็นต้องใช้ทั้ง 5 วิธีนะครับ สำหรับน้องบางตัวแคค่ลองสักอย่างอาจจะเวิร์คแล้ว แต่ละบ้านสามารถเลือกวิธีที่คิดว่าเหมาะกับหมาตัวเองไปลองได้เลย ถ้าอันไหนไม่เวิร์คก็ลงอันอื่น หรือจะผสมผสานหลายๆ วิธีเข้าด้วยกันก็ได้ ไม่จำเป็นต้องยึดติดกับวิธีใดวิธีหนึ่ง และสิ่งสำคัญที่สุดคือความอดทนและสม่ำเสมอเพราะการสร้างนิสัยที่ดีต้องใช้เวลาแต่เมื่อเขาติดนิสัยที่ดีแล้ว มันก็จะติดตัวเขาไปได้นานเช่นกัน